Toegankelijkheid op Unix en Linux

Wat wordt ondersteund?

Consoletoegang

Via de console heb je op elk UNIX-achtig systeem toegang tot een tekst-only omgeving, een beetje zoals in DOS, maar dan met veel meer mogelijkheden en veel flexibeler. Deze tekst-only omgeving wordt vooral gebruikt door systeembeheerders om machines op afstand te beheren, maar is ook extreem handig voor blinden en slechtzienden.

Er zijn verschillende schermlezers beschikbaar, zoals bijvoorbeeld screader en yasr. Brailleondersteuning is excellent door middel van de BRLTTY-toepassing. BRLTTY staat voor “braille tty”. Een tty is een virtuele terminal. Gebruikers kunnen meerdere tty's gelijktijdig gebruiken en eenvoudig nu eens de ene en dan weer de andere actief maken. Zo kunnen ze in hun tekst omgeving verschillende toepassingen tegelijk draaien.

Console toegang voor andersvaliden is vaak standaard aanwezig, zoals op de Fedora, OpenSuSE en Ubuntu Linux distributies. Op Solaris zal het spoedig ook standaard aanwezig zijn. In elk geval kun je de toepassingen downloaden en installeren op elke UNIX of Linux machine. Al deze toepassingen zijn vrije software en gratis beschikbaar.

Grafische toegang

Er zijn verschillende grafische desktop omgevingen voor UNIX. De gekendste zijn Gnome en KDE. Op Solaris en andere commerciële Unices heeft men traditioneel nogal eens CDE, maar systeembeheerders hebben doorgaans de keuze welke desktopomgeving ze aanbieden aan hun gebruikers. Meerdere omgevingen per machine zijn mogelijk, en gebruikers kunnen dikwijls ook individueel beslissen welke interface ze willen gebruiken.

Momenteel is Gnome het verst wat betreft toegankelijkheid, en dit beperkt zich niet alleen tot hulp voor blinden en slechtzienden. Er is ook een enorm aanbod voor mensen met fysieke handicaps via Orca en Gnopernicus. KDE doet zijn best om het bij te benen. CDE zal waarschijnlijk nooit degelijke ondersteuning bieden voor gebruikers met een handicap.

Er zijn verschillende schermlezers en -vergroters beschikbaar. Het ecosysteem rond andere AT's en toegankelijkheidstoepassingen groeit elke dag.

Op systemen met Gnome is toegankelijkheid vanzelfsprekend, aangezien de toegankelijkheidstoepassingen deel uitmaken van de Gnome-bureauomgeving. Gnome kan op elke UNIX-achtige machine geïnstalleerd worden als het niet aanwezig is. We komen hier in het volgende hoofdstuk uitgebreid op terug.

Gnome en KDE zijn vrije software en gratis te verkrijgen.

De toegankelijke desktop op UNIX vandaag

Er is algemene ondersteuning voor toetsenbordnavigatie, thema's voor slechtzienden en visuele handicaps, schermlezers en schermvergroters, on-screen toetsenborden en alternatieve tekstinvoermethodes.

Belangrijke toepassingen zoals OpenOffice.org, Evolution mail en kalender en PDF-lezers, bijvoorbeeld van Adobe, hebben ondersteuning voor toegankelijkheid. Zo kan men een UNIX-of Linuxmachine volledig bedienen zonder muis, alles kan via het toetsenbord. Mensen met kleine fysieke handicaps kunnen hiermee overweg. Voor gebruikers met grotere fysieke handicaps zijn er toetsenbord instellingen mogelijk op verschillende manieren, onder andere via AccessX. Dit initiatief bestaat al lang om X, de traditionele grafische server op UNIX, toegankelijk te maken. Verder is er een grote variatie in thema's voor gebruikers met kleine visuele handicaps: grote letters, hoog en laag contrast, en verschillende kleuren thema's.

Wat wordt niet ondersteund?

UNIX en UNIX-alikes doen het niet zo goed op het gebied van spraakbesturing en hulpmiddelen voor gebruikers met cognitieve beperkingen.